Clearance là khoảng cách ngắn nhất qua không khí giữa hai phần dẫn điện; creepage distance là khoảng cách ngắn nhất dọc theo bề mặt vật liệu cách điện. Hai đường có thể trùng một phần về hình học nhưng chịu ảnh hưởng thiết kế khác nhau và phải được xác định bằng tiêu chuẩn, điện áp, môi trường, vật liệu và độ cao áp dụng.
Hai khoảng cách trả lời hai câu hỏi khác nhau
Clearance là đường ngắn nhất qua không khí giữa hai phần dẫn điện; creepage là đường ngắn nhất dọc bề mặt vật liệu cách điện. Schneider giải thích hai đường chịu tác động khác nhau của điện áp và điều kiện bề mặt. Gân cách điện có thể làm dài đường bề mặt mà không tự tăng khoảng cách qua không khí.
Xác định hai đầu đo theo các phần dẫn điện gần nhất, gồm bolt/lug nếu thuộc cấu hình. Số đo của hai đường phải được ghi riêng và so với tiêu chí đúng ấn bản thiết kế.
- Clearance: đường ngắn nhất qua không khí
- Creepage: đường ngắn nhất dọc bề mặt cách điện
- Rãnh/gân có thể ảnh hưởng cách đo
- Điểm bắt đầu và kết thúc phải xác định đúng phần dẫn điện
Đối chiếu: Schneider Electric – Clearances and creepage distances in LV switchboards ↗
Một cặp phần dẫn điện, hai đường đo khác nhau
Xem sơ đồ ở kích thước lớn
Vuốt ngang để đọc toàn bộ sơ đồ. Khi chọn vùng sơ đồ, bạn cũng có thể dùng phím mũi tên.
Những dữ liệu nào ảnh hưởng clearance?
Trang IEC 60664-1:2020+A1:2025 mô tả insulation coordination cho thiết bị thuộc hệ thống hạ áp đến 1.000 V AC hoặc 1.500 V DC, dùng tới 2.000 m và có hướng dẫn cho cao độ lớn hơn. Phạm vi đó không cung cấp cho bài viết một con số clearance dùng chung cho mọi assembly.
Để đối chiếu, cần bản vẽ và điện áp xung danh định, môi trường, độ cao, cấu hình thực tế cùng phương pháp đo/tiêu chí từ ấn bản hợp đồng. Không lấy con số trong bài blog Schneider 2018 làm bảng của IEC 60664-1 bản 2025.
Đối chiếu: IEC 60664-1:2020+A1:2025 – Insulation coordination ↗
Những dữ liệu nào ảnh hưởng creepage?
Creepage đi theo bề mặt cách điện, do điện áp làm việc, ô nhiễm và nhóm vật liệu ảnh hưởng. Schneider nêu sự khác biệt với đường qua không khí; dữ liệu CTI hoặc nhóm vật liệu phải lấy từ đúng support, không suy từ màu hay hình dạng.
Nếu thay support bằng mã khác, đo lại đường bề mặt và yêu cầu dữ liệu vật liệu cùng phê duyệt thay đổi. Bài viết không dùng trang bán tiêu chuẩn để xác nhận bảng khoảng cách của bất cứ ấn bản nào.
Đối chiếu: Schneider Electric – Clearances and creepage distances in LV switchboards ↗
Đối chiếu: IEC 60664-1:2020+A1:2025 – Insulation coordination ↗
Dữ liệu đầu vào trước khi kết luận khoảng cách
Ue, Uimp và hệ thống
Pollution và altitude
Nhóm vật liệu và hình dạng
Sai lầm khi đo trong tủ điện
Đo từ mép busbar này đến mép busbar kia bằng thước thẳng có thể bỏ qua đầu bolt, washer, cable lug hoặc phần dẫn điện nhô ra. Creepage lại phải đi theo bề mặt thật, gồm các đoạn quanh barrier theo quy tắc đo áp dụng.
Không dùng lớp sơn, băng keo hoặc bụi bẩn như một phần của cách điện nếu thiết kế không chứng minh. Sau ngắn mạch, gia công lại hoặc thay support, cần đánh giá xem khoảng cách có thay đổi hay không.
Nếu trên hình minh họa đếm được nhiều đoạn gấp khúc, tổng chiều dài đó chưa phải số đo hợp lệ. Cần kiểm tra cả đường đi khác quanh support và cách tiêu chuẩn áp dụng xử lý rãnh/gân. Bài viết chưa xác minh bảng kích thước rãnh tối thiểu của toàn bộ tiêu chuẩn.
- Tính cả bolt, lug và mép dẫn điện gần nhất
- Kiểm tra cả phía sau barrier
- Không đo qua đường chéo thuận tiện nếu đó không phải đường ngắn nhất
- Không bỏ qua sai lệch lắp ráp
- Dùng bản vẽ và tiêu chí đã phê duyệt
Checklist routine verification
Schneider lưu ý việc routine verification cho clearance và creepage trong bối cảnh IEC 61439. Ở nhà máy, checklist cần chỉ rõ vị trí trọng yếu, tiêu chí, dụng cụ và người xác nhận thay vì chỉ ghi 'distance OK'.
- Xác định tiêu chuẩn và phiên bản dự án
- Xác định Uimp/Ue, pollution degree và altitude áp dụng
- Đối chiếu vật liệu, support và partition đúng cấu hình
- Đo điểm xấu nhất sau khi lắp đủ bolt/lug
- Kiểm tra dây điều khiển gần phần mang điện
- Ghi vị trí, giá trị và ảnh nhận dạng
- Đánh giá lại mọi deviation
Đối chiếu: Schneider Electric – Clearances and creepage distances in LV switchboards ↗
Ví dụ ghi nhận: đủ số đo nhưng chưa đủ căn cứ
Ví dụ tự tạo: đo tại bolt L1–khung C-01 được clearance 9 mm, tại support P-01 được creepage 15 mm. Nếu bản vẽ chỉ có số đo mà thiếu giới hạn thiết kế, vật liệu và điều kiện môi trường, cả hai dòng ghi “Chưa đủ căn cứ kết luận”. 9 và 15 mm không phải giới hạn IEC.
Nếu bản vẽ duyệt riêng đặt giới hạn giả định 10 mm cho đúng C-01, thì 9 < 10 mm: ghi “Không đạt theo bản vẽ giả định” cho clearance; creepage 15 mm vẫn chưa kết luận nếu chưa có giới hạn riêng. Đây là tình huống tính toán, không phải dữ liệu hiện trường hay điều khoản được xác minh.
Khung ghi kết quả clearance và creepage
Nếu bảng chưa hiển thị đầy đủ, vuốt ngang trong bảng để xem các cột còn lại.
| Nội dung | Clearance | Creepage |
|---|---|---|
| Vị trí và đường đo | Hai phần dẫn điện; đường ngắn nhất qua không khí | Hai phần dẫn điện; đường dọc bề mặt cách điện |
| Căn cứ | Tiêu chuẩn/phiên bản, yêu cầu thiết kế, Uimp và điều kiện áp dụng | Tiêu chuẩn/phiên bản, điện áp áp dụng, pollution degree, nhóm vật liệu |
| Kết quả | Giá trị mm, dụng cụ, ảnh đánh dấu | Giá trị mm, dụng cụ, ảnh đường đo |
| Kết luận | Đạt / Không đạt / Chưa đủ căn cứ | Đánh giá riêng, không sao chép kết luận clearance |
| Theo dõi | Thay đổi, xử lý, kết quả đo lại, người xác nhận | Thay đổi support/barrier, xử lý và xác nhận lại |
Hai phép đo, hai kết luận độc lập
Nếu bảng chưa hiển thị đầy đủ, vuốt ngang trong bảng để xem các cột còn lại.
| Vị trí | Đo | Căn cứ giả định | Trạng thái |
|---|---|---|---|
| C-01 clearance | 9 mm | Bản vẽ giả định ≥10 mm | Không đạt theo giả định |
| P-01 creepage | 15 mm | Chưa có giới hạn và dữ liệu vật liệu | Chưa đủ căn cứ |
GHI NHỚ TẠI HIỆN TRƯỜNG
- Clearance đi qua không khí; creepage đi trên bề mặt cách điện.
- Độ cao, pollution và vật liệu có thể thay đổi yêu cầu.
- Điểm đo phải gồm phần dẫn điện nhô ra và sai lệch lắp ráp thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Clearance đạt thì creepage chắc chắn đạt không?
Không. Hai đường đo và yếu tố thiết kế khác nhau; phải xác minh riêng theo tiêu chuẩn áp dụng.
Có thể tăng creepage bằng cách thêm gân cách điện không?
Có thể ảnh hưởng đường bề mặt, nhưng hiệu lực phụ thuộc hình học và quy tắc đo. Thay đổi phải được đánh giá trong thiết kế đã xác minh.
Tủ đặt trên 2.000 m có dùng nguyên khoảng cách cũ không?
Không nên mặc định. IEC 60664-1 nêu phạm vi cơ bản và hướng dẫn cho độ cao lớn hơn; cần áp dụng hệ số hoặc phương pháp phù hợp theo tiêu chuẩn và dự án.
Nguồn kỹ thuật tham khảo
Tài liệu dưới đây là nguồn chính hãng hoặc trang tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn đầy đủ có thể yêu cầu mua bản quyền.
Nội dung này dùng cho học tập và tham khảo chung. Khi thiết kế, vận hành hoặc thử nghiệm, phải ưu tiên bản vẽ được phê duyệt, hướng dẫn nhà sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng và quy trình an toàn của đơn vị.
Phát hiện thông tin cần sửa? Gửi URL, đoạn nội dung và nguồn đối chiếu cho ban biên tập →