CT đo lường ưu tiên tín hiệu chính xác quanh vùng vận hành và đặc tính phù hợp để bảo vệ meter; CT bảo vệ phải cung cấp tín hiệu hữu ích cho relay khi dòng sự cố tăng cao. Cùng tỷ số không làm hai core hoán đổi được.
Hai nhiệm vụ, hai vùng làm việc
Core đo lường cấp tín hiệu cho ammeter, power meter hoặc hệ thống đo đếm, nên độ chính xác ở vùng tải quan tâm là yêu cầu chính. Core bảo vệ cấp tín hiệu cho relay, nên phải duy trì đặc tính đủ dùng trong vùng dòng sự cố theo class và protection study.
Tên gọi không phải lý do duy nhất để lựa chọn. Phải đọc class, burden, ratio, rated frequency, insulation level và terminal diagram của đúng core.
- Measuring core: meter và đo đếm
- Protection core: overcurrent, earth-fault hoặc chức năng relay khác
- Một CT có thể có nhiều core độc lập
- Mỗi core có class và burden riêng
Độ chính xác và bão hòa được nhìn khác nhau
Với đo lường, sai số tỷ số và góc pha ở các điểm dòng quy định ảnh hưởng kết quả đo. Một số class đo lường có đặc tính giới hạn dòng để giảm năng lượng truyền sang meter trong sự cố. Với bảo vệ, bão hòa quá sớm có thể làm relay nhận tín hiệu thấp hơn thực tế và tác động chậm hoặc sai.
Không nên nói CT bảo vệ 'không cần chính xác'. Nó cần đáp ứng class bảo vệ trong vùng và điều kiện được xác định; đây chỉ là mục tiêu khác với core đo lường.
- Đo lường: quan tâm sai số trong vùng tải
- Bảo vệ: quan tâm đáp ứng tới vùng fault
- Bão hòa là đặc tính cần phối hợp, không phải lỗi đơn lẻ
- Dùng curve và dữ liệu nhà sản xuất khi tính toán
Ví dụ CT hai core
Giả sử CT 800/1 A có Core 1 class 0.5, 10 VA nối tới meter và Core 2 class 5P20, 15 VA nối tới relay. Hai core có cùng tỷ số nhưng không được đổi terminal cho nhau. Nếu meter nối vào core bảo vệ, độ chính xác đo không được bảo đảm theo class 0.5; nếu relay nối vào core đo lường, tín hiệu sự cố có thể không phù hợp yêu cầu bảo vệ.
Sơ đồ terminal phải ghi rõ S1-S2 của từng core. Nhãn tại terminal block và dây cần truy xuất về schematic để ngăn đấu chéo.
- Core 1 → meter
- Core 2 → relay
- Không ghép song song secondary của hai core
- Mỗi secondary có điểm nối đất theo thiết kế
- Core không sử dụng phải xử lý theo hướng dẫn
CT đo lường và CT bảo vệ phục vụ hai vùng dòng khác nhau
Cách chọn core từ tải thứ cấp
Liệt kê thiết bị nối vào từng core, dòng input 1 A hoặc 5 A và burden của chúng. Sau đó tính dây dẫn và phần tử nối tiếp. Một relay có nhiều chức năng không đồng nghĩa cần nhiều core; quyết định theo architecture bảo vệ được duyệt.
Khi thay relay, input burden mới và yêu cầu CT phải được kiểm tra lại. Chỉ khớp dòng 1 A/5 A chưa đủ để kết luận tương thích.
- Tỷ số đáp ứng dải tải và relay setting
- Class đúng mục đích
- Burden thực tế trong giới hạn
- ALF hoặc dữ liệu transient khi yêu cầu
- Điện áp cách điện và môi trường lắp đặt
Checklist kiểm tra wiring tại FAT
Thực hiện continuity và polarity theo procedure đã phê duyệt, đồng thời xác nhận meter/relay hiển thị đúng pha. Không mở secondary khi primary đang mang dòng. Trước secondary injection, xác định phạm vi test block để tránh đưa dòng thử sang thiết bị không dự kiến.
Biên bản cần ghi core, terminal, tỷ số, class, burden và điểm nối đất. Chỉ ghi 'CT OK' không đủ chứng minh core đo lường và bảo vệ đã được đấu đúng.
- Đúng core và đúng phase
- Đúng cực tính
- Một điểm nối đất theo thiết kế
- Test block/shorting link hoạt động đúng
- Secondary không có mạch hở
- Ratio setting trong meter/relay khớp nameplate
GHI NHỚ TẠI HIỆN TRƯỜNG
- Core đo lường và bảo vệ có mục tiêu chính xác khác nhau.
- Cùng tỷ số không làm hai core tương đương.
- Mọi quyết định phải kiểm tra class, burden và wiring của đúng core.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng CT 5P20 cho ammeter không?
Không nên nếu hồ sơ đo lường yêu cầu class khác. 5P20 là class bảo vệ và không thay thế yêu cầu chính xác của meter.
CT đo lường bão hòa sớm luôn tốt hơn?
Đặc tính giới hạn có thể bảo vệ thiết bị đo trong phạm vi thiết kế, nhưng phải theo class và application; không thể kết luận chung cho mọi CT.
Một core có thể cấp cả meter và relay không?
Chỉ khi thiết kế, tổng burden, class và yêu cầu bảo vệ cho phép. Thông thường cần đánh giá cụ thể thay vì tự nối thêm tải.
Nguồn kỹ thuật tham khảo
Tài liệu dưới đây là nguồn chính hãng hoặc trang tiêu chuẩn. Tiêu chuẩn đầy đủ có thể yêu cầu mua bản quyền.
Nội dung này dùng cho học tập và tham khảo chung. Khi thiết kế, vận hành hoặc thử nghiệm, phải ưu tiên bản vẽ được phê duyệt, hướng dẫn nhà sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng và quy trình an toàn của đơn vị.